9 Điểm Mới Của Dự Thảo Sửa Đổi Luật BHXH Năm 2024 Dự Kiến Có Hiệu Lực Từ 01/03/2027
Sau khoảng một năm triển khai Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) (có hiệu lực từ 01/7/2025), Bộ Nội vụ đã chủ trì soạn thảo dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH năm 2024 (bản dự thảo ngày 17/6/2026) nhằm khắc phục vướng mắc phát sinh, đẩy mạnh chuyển đổi số và mở rộng chính sách hỗ trợ an sinh xã hội. Bài viết dưới đây của eBHXH sẽ tổng hợp 9 điểm mới nổi bật nhất của dự thảo sửa đổi luật BHXH năm 2024. Cùng tìm hiểu nhé.
Tổng hợp điểm mới dự thảo sửa đổi luật BHXH năm 2024
Đây là điểm mới đáng chú ý nhất của dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024. Theo đó, Nhà nước không chỉ hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia tự nguyện như hiện hành mà còn mở rộng sang một số nhóm tham gia BHXH bắt buộc gồm:
+ Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng
+ Vợ hoặc chồng đi theo thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài
+ Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh
+ Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn doanh nghiệp không hưởng tiền lương.
Dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể mức hỗ trợ, đối tượng và thời gian thực hiện, giúp linh hoạt trong từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.
Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 bổ sung nhóm không được tham gia BHXH. Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ được tham gia BHXH tự nguyện nếu không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.
Đây là nội dung hoàn toàn mới vì Luật BHXH 2024 hiện hành chưa đề cập đến người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trong nhóm đối tượng bị giới hạn tham gia BHXH. Quy định này nhằm tránh hưởng trùng quyền lợi và sử dụng ngân sách nhà nước không hiệu quả.
Tham gia đóng BHXH lẻ 1 tháng được tính tròn là 0,25 năm khi xác định mức hưởng
Một trong những điểm mới mang lại lợi ích thiết thực nhất cho người lao động trong dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 là việc chi tiết hóa cách quy đổi thời gian đóng có tháng lẻ. Theo đó:
+ Từ 01 đến 03 tháng lẻ được tính là 0,25 năm;
+ Từ 04 đến 06 tháng lẻ được tính là 0,5 năm;
+ Từ 07 đến 09 tháng lẻ được tính là 0,75 năm;
+ Từ 10 đến 11 tháng lẻ được tính là 01 năm.
Trong khi đó, quy định hiện hành chỉ phân thành 2 mức: từ 01-06 tháng tính là nửa năm; từ 07-11 tháng tính là một năm. Điều này có nghĩa người đóng 1 tháng lẻ và người đóng 6 tháng lẻ đều được tính ngang nhau là 0,5 năm.
Cách tính mới trong dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 phản ánh chính xác hơn thời gian đóng thực tế, giúp tăng mức lương hưu cho người có thời gian đóng dài hơn.
Theo dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024, quy định giấy ủy quyền nhận lương hưu và trợ cấp BHXH chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng dự kiến sẽ được bãi bỏ theo Phương án 1. Thay vào đó, việc ủy quyền sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự, không còn bị giới hạn về thời gian.
Đây là sự thay đổi thiết thực xuất phát từ thực tế: nhiều người hưởng lương hưu lớn tuổi, sức khỏe yếu gặp khó khăn khi phải đến công chứng làm lại giấy ủy quyền mỗi năm một lần. Việc bỏ giới hạn 12 tháng sẽ giảm đáng kể thủ tục hành chính không cần thiết, bảo đảm quyền lợi liên tục cho người thụ hưởng.
Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 bổ sung thêm trường hợp đơn vị sử dụng lao động chưa có công đoàn cơ sở hoặc thuộc trường hợp không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định thì người sử dụng lao động được quyền tự quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe cho người lao động sau ốm đau và sau thai sản.
Quy định hiện hành tại Điều 46 và Điều 60 Luật BHXH 2024 chỉ đề cập đến trường hợp đơn vị "chưa có công đoàn cơ sở" nhưng chưa bao quát trường hợp đơn vị "không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định pháp luật". Sửa đổi này nhằm bảo đảm mọi doanh nghiệp đều có cơ sở pháp lý để thực hiện chế độ dưỡng sức cho người lao động, tránh khoảng trống pháp lý.
Sổ bảo hiểm xã hội điện tử là hình thức mặc định, sổ giấy chỉ cấp khi có yêu cầu
Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 xác định rõ sổ BHXH điện tử là hình thức quản lý mặc định. Cụ thể, sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử; sổ giấy chỉ được cấp khi người tham gia có yêu cầu và có giá trị pháp lý như bản điện tử.
Đây là bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số của ngành BHXH. Đồng thời, dự thảo giao Chính phủ quy định việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ hành chính trên cơ sở khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hướng đến mục tiêu người lao động và doanh nghiệp không phải nộp lại giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có.
Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 điều chỉnh Điều 73 theo hướng:
+ Đối với người lao động hưởng lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và tham gia BHXH trước ngày 01/01/2016, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH sẽ được điều chỉnh theo mức tăng của mức tham chiếu từng thời kỳ.
+ Dự thảo bổ sung cơ chế chuyển tiếp: tiền lương đã đóng BHXH trước ngày Luật mới có hiệu lực sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm Luật có hiệu lực trước khi chuyển sang điều chỉnh theo mức tham chiếu.
Cơ chế này giúp bảo vệ quyền lợi nhóm người lao động có nhiều năm đóng BHXH theo chế độ lương nhà nước, tránh thiệt thòi trong quá trình chuyển đổi cơ chế tính toán.
Theo Phương án 2 của dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024, Chính phủ sẽ được trao thẩm quyền quyết định giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi - Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Trường hợp cần tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi, Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.
Quy định hiện hành giao toàn bộ thẩm quyền này cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Sự điều chỉnh trong dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 tạo cơ chế điều hành linh hoạt hơn, giúp Chính phủ chủ động mở rộng độ tuổi thụ hưởng trợ cấp hưu trí xã hội mà không cần trải qua quy trình lập pháp kéo dài mỗi khi điều chỉnh.
Theo dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024, thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước sau sắp xếp kiện toàn.
Cụ thể, người khiếu nại không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu có quyền khiếu nại lần hai đến Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu, hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Điểm thay đổi so với Luật BHXH 2024 hiện hành là dự thảo thay cụm từ "Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp trên trực tiếp" bằng "Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu".
Điều chỉnh này đảm bảo tính thống nhất với nguyên tắc xác định thẩm quyền khiếu nại lần hai tại Luật Khiếu nại và phù hợp với vị trí pháp lý mới của BHXH Việt Nam trong bộ máy tổ chức nhà nước.
Theo Điều 3 của dự thảo, Luật sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, tức Quốc hội sẽ xem xét và thông qua trong các kỳ họp cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.
Đây vẫn là dự thảo đang trong giai đoạn lấy ý kiến, một số điều khoản như thẩm quyền giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vẫn đang được đề xuất theo hai phương án và có thể tiếp tục được điều chỉnh trước khi chính thức thông qua.
Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 mang đến 9 điểm mới hướng đến 3 mục tiêu: mở rộng lưới an sinh cho các nhóm đối tượng chưa được hỗ trợ đầy đủ; đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh số hóa toàn diện; bảo đảm công bằng hơn trong tính toán quyền lợi người lao động. Người lao động và doanh nghiệp cần theo dõi sát tiến trình hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2024 để chuẩn bị thực hiện đúng quy định từ ngày 01/3/2027.