Người Lao Động Nghỉ Việc Không Lương Có Được Hưởng BHYT?
Nghỉ việc không lương có được hưởng BHYT là thắc mắc của rất nhiều người lao động khi phải tạm nghỉ vì lý do cá nhân, gia đình hoặc sức khỏe. Bài viết dưới đây của eBHXH sẽ phân tích toàn diện quy định hiện hành theo Luật BHXH 2024 và Luật BHYT 51/2024/QH15 để giúp người lao động hiểu rõ quyền lợi BHYT khi nghỉ việc không lương và cách bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất.
Nghỉ việc không lương dưới 14 ngày làm việc vẫn tham gia BHXH bắt buộc và BHYT bình thường
Căn cứ theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng không hưởng tiền lương dưới 14 ngày làm việc trong tháng thì người lao động và người sử dụng lao động vẫn phải đóng BHXH bình thường trong tháng đó.
Điều này có nghĩa: nếu người lao động chỉ nghỉ việc không lương ngắn ngày (dưới 14 ngày làm việc trong một tháng bất kỳ), nghĩa vụ đóng BHXH và BHYT vẫn phát sinh như thường. Thẻ BHYT của người lao động vẫn có giá trị sử dụng đầy đủ trong khoảng thời gian này. Doanh nghiệp không được báo giảm lao động hoặc ngừng đóng bảo hiểm chỉ vì người lao động nghỉ không lương ngắn ngày.
Đây là điểm quan trọng mà nhiều người lao động và doanh nghiệp hay nhầm lẫn: chỉ khi số ngày nghỉ không lương đạt từ 14 ngày làm việc trở lên trong một tháng, các quy định đặc thù về BHXH và nghỉ việc không lương có được hưởng BHYT mới bắt đầu được áp dụng.
Khi thời gian nghỉ không lương trong tháng từ 14 ngày làm việc trở lên, quyền lợi BHYT của người lao động sẽ có những thay đổi đáng kể, cụ thể như sau:
Theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, tháng nào người lao động không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên, cả người lao động lẫn người sử dụng lao động đều không phải đóng BHXH trong tháng đó. Đồng thời, người sử dụng lao động có thể báo giảm lao động tại cơ quan BHXH.
Vì BHYT bắt buộc gắn liền với việc đóng BHXH bắt buộc theo tiền lương, nên khi không phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH, thẻ BHYT của người lao động cũng có thể bị tạm dừng giá trị sử dụng trong thời gian nghỉ. Đây là lý do vì sao câu hỏi nghỉ việc không lương có được hưởng BHYT nhận được rất nhiều sự quan tâm từ người lao động.
Người lao động nghỉ hưởng chế độ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng vẫn được tính là thời gian tham gia BHXH dù cả người lao động và người sử dụng lao động không phải đóng tiền. Quyền lợi BHYT trong thời gian nghỉ thai sản vẫn được đảm bảo đầy đủ và không bị gián đoạn.
Tương tự, người lao động nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng đầu tiên đi làm hoặc tháng đầu tiên trở lại làm việc vẫn phải đóng BHXH theo quy định, do đó thẻ BHYT cũng không bị ảnh hưởng.
Tham gia BHYT để đảm bảo các quyền lợi
Khi phải nghỉ việc không lương dài ngày và lo lắng về quyền lợi BHYT, người lao động có 3 giải pháp chính để bảo vệ quyền lợi của mình:
Đây là giải pháp tốt nhất và được Luật BHXH 2024 khuyến khích. Theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, người lao động và người sử dụng lao động được phép thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng.
Khi hai bên thống nhất tiếp tục đóng BHXH, mức đóng được xác định trên cơ sở mức đóng của tháng gần nhất trước thời điểm bắt đầu nghỉ việc không hưởng lương. Đồng thời, việc đóng BHYT cũng được thực hiện tương ứng, giúp duy trì giá trị sử dụng của thẻ BHYT trong suốt thời gian nghỉ.
Người lao động nên chủ động đề xuất thỏa thuận này ngay khi làm đơn xin nghỉ việc không lương, ghi rõ nội dung thỏa thuận vào văn bản để có cơ sở thực hiện và giải quyết tranh chấp nếu phát sinh.
Trường hợp doanh nghiệp không đồng ý tiếp tục đóng BHXH theo cơ chế thỏa thuận, người lao động vẫn có quyền tự bảo vệ mình. Theo điểm b khoản 4 Điều 2 Luật BHXH 2024, người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc thuộc nhóm đối tượng được tham gia BHXH tự nguyện, trừ trường hợp đã có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc.
Khi tham gia BHXH tự nguyện, người lao động tự đóng 22% mức thu nhập lựa chọn hàng tháng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng BHXH tự nguyện không bao gồm BHYT, do đó người lao động cần đăng ký BHYT theo hình thức riêng.
Đây là giải pháp phổ biến nhất khi người lao động nghỉ việc không lương mà không còn được đơn vị đóng BHYT bắt buộc. Theo quy định tại Luật BHYT sửa đổi 2024, người lao động nghỉ việc không hưởng lương được xếp vào nhóm tự đóng và có thể chủ động tham gia BHYT theo hình thức hộ gia đình.
Thủ tục đăng ký BHYT hộ gia đình được thực hiện tại đại lý thu BHYT (Bưu điện hoặc đơn vị được BHXH ủy quyền) hoặc trực tiếp tại cơ quan BHXH nơi cư trú. Người lao động cần mang căn cước công dân, sổ hộ khẩu hoặc xác nhận thường trú/tạm trú và hoàn thành thủ tục đăng ký trước khi thẻ BHYT cũ hết hạn để không bị gián đoạn quyền lợi khám chữa bệnh.
Mức đóng BHYT hộ gia đình mới nhất
Khi chuyển sang BHYT hộ gia đình trong thời gian nghỉ việc không lương, người lao động cần nắm rõ mức đóng hiện hành.
Từ ngày 01/7/2026, với mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng, mức đóng BHYT hộ gia đình như sau:
+ Người thứ nhất đóng 4,5% x mức lương cơ sở = 113.850 đồng/tháng
+ Người thứ hai đóng 4% = 101.200 đồng
+ Người thứ ba đóng 3% = 75.900 đồng
+ Người thứ tư đóng 2% = 50.600 đồng
+ Người thứ năm trở đi đóng 1% = 25.300 đồng/tháng.
Người tham gia BHYT hộ gia đình khi nghỉ việc không lương được đăng ký theo chu kỳ từ 3 đến 12 tháng, thanh toán một lần. Càng nhiều thành viên hộ gia đình cùng tham gia, mức đóng bình quân mỗi người càng giảm - đây là điểm mà người lao động nên tận dụng để tiết kiệm chi phí bảo hiểm.
- Theo dõi thời hạn thẻ BHYT: Khi doanh nghiệp báo giảm lao động vì người lao động nghỉ không lương từ 14 ngày trở lên, thẻ BHYT có thể bị tạm dừng ngay trong tháng đó. Người lao động cần chủ động hỏi nhân sự về thời điểm thẻ hết giá trị và làm thủ tục tham gia BHYT hộ gia đình trước khi có khoảng trống.
- Không để gián đoạn thời gian tham gia BHYT: Việc gián đoạn tham gia BHYT sẽ ảnh hưởng đến điều kiện hưởng quyền lợi sau này, đặc biệt là các bệnh mãn tính hoặc điều kiện tham gia đủ 5 năm liên tục.
- Thỏa thuận bằng văn bản: Khi đạt được thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH, BHYT với người sử dụng lao động, cần có văn bản ghi rõ thời hạn, mức đóng và trách nhiệm của từng bên để tránh tranh chấp về sau.
Nghỉ việc không lương có được hưởng BHYT hay không phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian nghỉ và biện pháp duy trì bảo hiểm mà người lao động lựa chọn. Nghỉ dưới 14 ngày làm việc trong tháng thì BHYT không bị ảnh hưởng. Nghỉ từ 14 ngày trở lên, thẻ BHYT có thể bị tạm dừng nhưng người lao động hoàn toàn có thể duy trì quyền lợi bằng cách thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH với doanh nghiệp hoặc chủ động tham gia BHYT hộ gia đình.